دانشکده کشاورزي-گروه باغباني
پايان نامه جهت اخذ مدرک کارشناسي ارشد (Ms.c)
عنوان تحقيق
بررسي پيوند اسکنه چهار رقم گل رز (Rosa sp.) بر روي پايه نسترن وحشي (Rosa canina L.)
استاد راهنما
دکتر شهرام صداقت حور
استاد مشاور
دکتر داوود هاشم آبادي
نگارش
راضيه حيدري
شهريور 91
باسمه تعالي
صورتجلسه دفاع
با تأييدات خداوند متعال جلسة دفاع از پاياننامه کارشناسي ارشد آقاي/ خانم راضيه حيدري در رشتة : علوم باغباني- گياهان زينتي

با حضور استاد راهنما، استاد (استادان) مشاور و هيأت داوران در دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت در تاريخ 30/6/92 تشکيل گرديد.
در اين جلسه، پاياننامه با موفقيت مورد دفاع قرار گرفت.
نامبرده نمرة با امتياز (بدون احتساب نمره مقاله) دريافت نمود.
استاد راهنما: دكتر شهرام صداقت حور
استاد (استادان مشاور): دكتر داود هاشم آبادي
هيأت داوران: دكتر رسول انسي نژاد
مدير گروه يا رئيس تحصيلات تکميلي واحد : دکتر داود هاشم آبادي
معاون پژوهشي و فناوري دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت
)اطلاعات اين قسمت حتما توسط کارشناس پژوهشي تکميل گردد)
نمره حاصل از ارزشيابي مقاله/ مقالات دانشجو برابر ضوابط ( از سقف 2نمره ) ……….. محاسبه و نمره نهايي پايان نامه ( مجموع نمره دفاع و مقاله ) به عدد ………………. به حروف ……………………………………. و با درجه ………………………… به تصويب رسيد.
تأييد کارشناس حوزه پژوهشي تأييد معاون پژوهشي و فناوري دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت
*************** توجه : اين فرم بدون امضاي مسئولين ذيربط و مهر دانشگاه فاقد اعتبار است. ***************
اينجانب راضيه حيدري دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد/ناپيوسته/ دکتراي حرفه اي/ دکتري تخصصي در رشته علوم باغباني- گياهان زينتي که در تاريخاز پايان نامه/رساله خود تحت عنوان: بررسي پيوند اسكنه چهار رقم گل رز (Rosa sp.) بر روي نسترن وحشي (Rosa canina L.)
با کسب نمره و درجه عالي دفاع نموده ام، بدينوسيله متعهد مي شوم:
1)اين پايان نامه/ رساله حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و …) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رويه موجود ، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
2) اين پايان نامه/ رساله قبلا براي دريافت هيج مدرک تحصيلي (هم سطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3)چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4)چنانچه در هر مقطعي زماني خلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشي از آن را مي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت./1
نام و نام خانوادگي
تاريخ و امضا
تشکر و قدرداني
بيگمان اينجانب بدون کمک اساتيد گرانقدر و ديگر عزيزان توان انجام اين پژوهش را نداشتم و از اين رو بر خود لازم مي دانم که شرط ادب را به جا آورده و از تمامي ايشان قدرداني نمايم.
از استاد گرانقدر جناب اقاي دکتر شهرام صداقت حور که گام به گام و با شکيبايي در همه مراحل اين آزمايش بنده را راهنمايي فرمودند و از استاد بزرگوار جناب آقاي دکتر داوود هاشم آبادي که به عنوان استاد مشاور در اين تحقيق راهنماييهاي ارزنده اي را ارائه فرمودند سپاسگزاري مينمايم.
خدايا مرا از فاجعه پليد مصلحت پرستي که چون همه کس گير شده است وقاحتش از ياد رفته و بيماري شده که از فرط عموميتش هرکس از آن سالم ماند بيمار مي نمايد مصون بدار تا به رعايت مصلحت حقيقت را ذبح شرعي نکنم.
“زنده ياد دکتر علي شريعتي”
تقد يم به
ياس آفرينش، گمگشته بقيع
بال آسمانيم، همسر مهربانم، که هميشه ياريگرم بوده اند .
دختران مهربانم که با دلگرمي همواره پشتوانهاي محکم براي ادامه راهم ميباشند
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده1
1-1- مقدمه2
1-2- مقدمه7
1-3- مقدمه7
فصل دوم:بررسي منابع9
2-1- تاريخچه و منشاء پيدايش10
2-2- گياه شناسي12
2-3- برخي ارقام رزهاي معروف و رايج14
2-3-1- رقم Super Star15
2-3-2- رقم Evening Star15
2-3-3- رقم Taboo16
2-3-4- رقم Dr. Benjamin Pal16
2-3-5- نسترن کوهي16
2-4-شرايط محيط رشد17
2-4-1-pHخاک17
2-5-هرس18
2-6-توليد18
2-7- چالشهاي کشورهاي بزرگ توليد کننده گل رز19
2-8-ازدياد گل سرخ20
2-8-1- پيوند22
2-9- پيوند در رز22
فصل سوم: مواد و روش ها25
3-1- مواد گياهي26
3-2- روش تحقيق26
3-3- صفات اندازه گيري شده در آزمايش27
3-4- تجزيه آماري28
فصل چهارم: نتايج و بحث29
4-1- ارتفاع پيوندک30
4-2- عمر گل33
4-3- قطر گل34
4-4- ارتفاع پايه36
4-5- تعداد گلبرگ37
4-6- تعداد گل38
4- 7- تعداد شاخه40
4-8- عرض برگ41
4-9- تعداد کل برگ توليدي43
4-10- ارتفاع پيوندک30 روز بعد از پيوندک45
4-11- نتيجه گيري46
4-12- پيشنهاد ها47
منابع48
فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول 1- 1- جايگاه گياهان رز در طبقه بندي گياهان همراه با مثال خاص Rosa CaninaLuteiana13
جدول 4- 1- آناليز واريانس اثر فاکتورهاي آزمايشي برارتفاع پيوندک رز31
جدول 4- 2- مقايسه ميانگين اثر ساده ارقام رز بر صفات آزمايشي32
جدول 4- 3- مقايسه ميانگين اثر ساده زمان پيوند بر صفات آزمايشي32
جدول 4- 4-مقايسه ميانگين اثر متقابل ارقام رز و زمان پيوند روي صفات آزمايشي32
جدول 4- 5- آناليز واريانس اثر فاکتور در آزمايشي بر عمر گل33
جدول 4- 6- آناليز واريانس اثر فاکتور در آزمايشي بر قطر گل35
جدول 4- 7- آناليز واريانس اثر فاکتور در آزمايشي برارتفاع پايه36
جدول 4- 8- آناليز واريانس اثر فاکتور در تعداد گلبرگ38
جدول 4- 9- آناليز واريانس اثر فاکتور در آزمايشي بر تعداد گل39
جدول 4- 10- آناليز واريانس اثر فاکتور بر تعداد شاخه41
جدول 4- 11- آناليز واريانس اثر فاکتور بر عرض برگ42
جدول 4- 12- آناليز واريانس اثر فاکتور درطول برگ43
جدول 4- 13- آناليز واريانس اثر فاکتور در تعداد کل برگ توليدي44
جدول 4- 14- آناليز واريانس اثر فاکتور درارتفاع پيوندک بعد از 30 روز45
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل 1- 1- چيدمان گلدان هاي آزمايشي در محل آزمايش8
شکل 3- 1- غنچه ها و گل هاي باز شده ارقام مورد آزمايشي27
شکل 3-2- تجزيه آماري27
شکل 4- 1- ارتفاع پيوندک تحت تاثير ارقام مختلف پيوندي………………………………………………………………………………..31
شکل 4- 2- عمرگل تحت تاثير ارقام مختلف پيوندي34
شکل 4- 3- قطرگل تحت تاثير ارقام مختلف پيوندي35
شکل 4- 4- ارتفاع پايه تحت تاثير ارقام مختلف پيوندي37
شکل 4- 5- تعداد گلبرگ تحت تاثير ارقام مختلف پيوندي38
شکل 4- 6- تعداد گل تحت تاثير ارقام مختلف پيوندي40
شکل 4- 7- عرض برگ تحت تاثير ارقام مختلف پيوندي42
شکل 4- 8- تعدادکل برگ توليدي تحت تاثير ارقام مختلف پيوندي44
شکل 4- 9- ارتفاع پيوندک بعداز 30 روز تحت تاثير ارقام مختلف پيوندي46
چکيده
براي بررسي اثر پايه نسترن بر رشد رويشي و زايشي چهار رقم رز آزمايش بصورت فاکتوريل با دو فاکتور در قالب طرح پايه بلوکهاي کامل تصادفي در 3 تکرار انجام شد. فاکتور اول (A) شامل چهار رقم گل رز تابو(قرمز)، سوپر استار (نارنجي) ، دکتر بنجامين (صورتي) و اونينگ استار (زرد) و فاکتور دوم (B) زمان پيوند در دو تاريخ (13 و 25 اسفند) و با فاصله دو هفته بر روي پايههاي نسترن کوهي انجام گرفت. نتايج نشان داد که اثر متقابل زمان و ارقام مختلف رز پيوندي مورد استفاده بر صفات ارتفاع پيوندک تعداد برگ، عمر گل و ارتفاع پايه در سطح احتمال 1 و 5 درصد معني دار بوده است. با توجه به نتايج بيشترين ميزان ارتفاع پيوندک، تعداد گلبرگ و تعداد گل؛ تعداد کل برگ در رقم دکتر بنجامين مشاهده شده است. ارقام دکتر بنجامين و سوپراستار بيشترين ميزان عمر گل را داشته اند. رقم اونينگ استار بيشترين قطر گل و ارتفاع پايه و بيشترين رشد پيوندک و همچنين بيشترين اندازه برگ در رقم سوپر استار مشاهده شد. ارتفاع پيوندک 30 روز پس از پيوند، بين ارقام مختلف اختلاف معني داري نشان نداد.
کلمات کليدي: گل رز، پيوند اسکنه، نسترن وحشي.
فصل اول
مقدمه
1-1- مقدمه
بسياري از شواهد باستان شناسي نشان ميدهد که سابقه آشنايي انسان با گل رز و خواص دارويي آن به حدود 4350 سال ميرسد. لوحه هاي کشف شده در منطقه بابل (جنوب شرق عراق امروزي) بيانگر آن است که مارگون پادشاه سومريان اولين کسي بود که به رزها علاقه نشان ميداد و دستور داد آنها را در مزارع خود بکارند. در يونان باستان حدود 1600 سال پيش از ميلاد رزها بر ديوار قصر نقاشي ميشدندو سپس اين کار بعد از 100 سال بر روي قبرها توسط مصريان انجام ميشد. سافو شاعره معروف يوناني از گل رز به عنوان ملکه گلها ياد ميکند و تئوفراستوس موسس گياه شناسي بين سالهاي 382-287 پيش از ميلاد در مورد رز و هرس آن به تفصيل نوشته است(هاکسلي و همکاران، 1992). روميان باستان باغهاي وسيع رز داشتند و حتي در زمستان آنرا پستوم1 که نوعي گلخانهاي شيشه اي بود پرورش مي دادند. گلبرگهاي گلسرخ بسترهاي آنها را تشکيل ميدادند و زيرانداز آنها هم نقوشي از گلسرخ بود و اشتياق و علاقه زياد روميان به گلسرخ را پديد آورد که در حقيقت همان باغهاي رز بودند(هاکسلي و همکاران، 1992؛ هسايون، 1998). براي ايرانيان باستان رز مايه خير و برکت و بخشش بود و علاقه وافر آنها به گلسرخ خود دليل بر اين بوده است. اولين تصاوير مربوط به کشت و کار رزها در نوشتههاي ايرانيان در قرن 7 بعداز ميلاد مسيح بدست آمده است (هاکسلي و همکاران، 1992). موطن رز داماسک2 از رزهاي اوليه و يکي از اجداد رزهاي امروزي ممکن است از ايران باشد(رايت، 1995). در خاورميانه نيز شناخت و کشت و کار رز به پيش از تاريخ ميرسد. زمانيکه تمدن غرب در حال شکلگيري بود باغهاي رز در چين وجود داشت و از عطر و گلبرگهاي آن براي تزيين و همچنين محافظت خود از ارواح شرور استفاده ميکردند (هسايون، 1998). فسيلهائي که از شکوفههاي گلسرخ در آرگونو کلرادو بدست آمده، احتملاً به 35 تا 70 ميليون سال قبل، مربوط بوده است. گلسرخ يکي از پنج پايه اصلي رز در دنيا است(چوالير، 1996).در حال حاضر روزانه ميليونها نفر مجذوب زيبايي و عطر گل سرخ ميگردند. هر روز در هر گوشه از جهان شاهد برپايي نمايشگاهها و باغهايي هستيم که زيبايي گلسرخ را عرضه ميدارند. در بين گلهاي بريدني در حال توليد در سطح جهان گل رز هميشه ردههاي اول جدول فروش را به خود اختصاص داده است(هاکسلي و همکاران، 1992). از جمله رزهاي وحشي که مصرف دارويي داشته و به عنوان پايه اکثر رزهاي زينتي به کار مي رود که مي توان به نسترن کوهي اشاره کرد. ميوه اين گياه سرشار از ويتامين ث است. در برخي از کشورهاي اروپايي از آن داروهايي تحت عنوان ويروما3 و ديريروما4 تهيه و به بازار دارويي عرضه ميکنند. مواد موثره اين گياه سبب کاهش اسيد اوريک و معالجه ناراحتيهاي ناشي از نقرس ميشود. همچنين از اين مواد براي مداواي تورم کليهها و مجاري ادرار استفاده ميشود. روغن دانههاي نسترن کوهي در صنايع آرايشي و بهداشتي موارد استعمال فراواني دارد (اميد بيگي، 1384). در بسياري از گزارشات پژوهشگران عنوان شده است که ميوههاي گياهان مختلف از جمله نسترن کوهي حاوي مقادير مناسبي از ترکيبهاي فنوليکي ميباشد(کاي و دينگ، 1995؛اوزميناسکي و چومين، 1993). ميوههاي نسترن کوهي حاوي مقادير نسبتاً زيادي از ترکيبهاي فنولي بوده که اثر بسيار مفيد بر سلامتي انسان دارند(بوهم و همکاران، 2003 ؛ سينار و کولاکوجيلو، 2005). در تحقيقي ميزان ترکيبهاي فنولي کل موجود در ميوههاي نسترن کوهي در ترکيه96 ميليگرم گزارش شد(ارسيسلي، 2007). کاروتنوئيدها به دليل داشتن خاصيت آنتياکسيدان، بدن را در برابر بيماريها مصون ميدارند. کاروتنوئيدها از تشکيل راديکالهاي آزاد در بدن انسان جلوگيري ميکنند(کيراکوسيان و همکاران، 2004). ميوههاي نسترن کوهي حاوي ميزان بالايي از کاروتنوئيدها ميباشند (هوديسان و همکاران، 1997). ميزان کاروتنوئيدها در گونههاي مختلف رز بين 1192-189 (ميکروگرم بر گرم وزن خشک) متفاوت است و ميانگين ميزان کاروتنوئيدها در ميوههاي رز 651 ميکروگرم بر گرم وزن خشک است(اولسان و همکاران، 2005). در آمد سالانه ايران از صادرات گل و گياه زينتي معادل 86 ميليون يورو است. صادرات گل و گياه زينتي در دنيا برابر 8600 ميليون يورو مي باشد. سالانه بابت واردات پايهها و ارقام رز 3 ميليون يورو ارز پرداخت مي شود. با استفاده از روش هاي سريع توليد رز مي توان به صادرات رز توجه زيادي مبذول داشت(آمارنامه کشاورزي 1389).
يکي از سادهترين روشهاي تکثير رز، پيوند جوانه است. زيرا مي توان از گياه مادري چندين گياه جديد که بر روي پايه مناسب و مقاوم به شرايط محيطي پيوند شده است را توليد کرد. در نتيجه خصوصيات مطلوب گياه مادري با عمل پيوند حفظ خواهد شد.گل هاي رز را که اصولاً داراي سيستم ريشهاي ضعيف ميباشد مانند برخي از ارقام دورگهاي چاي5 مي توان بر روي پايهاي که داراي سيستم ريشه قوي و گسترده داشته و جزء رزهاي وحشي ميباشد( مانند نسترن وحشي) قرار داده و با اين روش بوتههاي قديمي را جوان کرد. حتي به عنوان تنوع ميتوان چندين رنگ مختلف رز را بر روي يک پايه بوجود آورد. با توجه به ارزش چند گانه انواع رز و اهميت پيوند در آنها تصميم بر انجام اين آزمايش جهت بررسي زمان پيوند 4 رقم رز بر روي رايج ترين پايه آنها يعني نسترن وحشي گرفته شد(ايزدي و همکاران،1390).
توليد گل و گياهان زينتي در ايران در عين حال که توام با مزيتهاي قابل توجهي ميباشد، چالشها و نارساييهايي در ساختار بازار و بازاريابي اين محصولات در بر دارد. سهم توليد کننده از قيمت فروش به مصرف کننده و راندمان بازاريابي پايين باشد. در عين حال در اين نظام، به دليل وجود ضايعات بالا، کارايي فني پايين است. ولي، کارايي قيمتي به دليل بالا بودن قيمت خرده فروشي نسبت به قيمت سر مزرعه بالا و در نتيجه کارايي کل نيز بالا ميباشد. بنابراين، سهم ساير عوامل بازار يابي از اين نسبت بالا بيشتر از توليد کنندهها است. بررسي ساختار اين بازار نشان ميدهد که کالاها غيرهمگن بوده و شرايط ورود به بازار سخت است. براين اساس نظام بازار رساني گل و گياه در ايران ناکارا و ساختار بازار، يک ساختار غير رقابتي است. اين شرايط غير رقابتي که باعث وجود اطلاعات ناقص در بازارخواهد شد.
در سالهاي اخير توليد و تجارت گل و گياهان زينتي در سطح جهاني توسعه زيادي يافته و از سال 1987 تاکنون ساليانه حدود 9 تا 15 درصد رشد داشته و ارزش معاملات تجاري آن در سال 1990 به بيش از 100 ميليارد دلار بالغ گشته است. نقاط قوت و پتانسيل ايران در توليد گل و گياهان زينتي قابل توجه است. در ايران به دليل برخورداري از تنوع آب و هوايي، آفتاب درخشان، سوخت و کارگر ارزان، نور کافي، منابع آب، رطوبت نسبي هوا، عدم بادهاي شديد و خسارت زاي موسمي و از همه مهمتر نيروي انساني جوان و تحصيلکرده و فعال، امکان توليد گل و گياهان زينتي با کيفيت صادراتي و توجيه اقتصادي، وجود دارد.
موقعيت ژئواستراتژيک عالي به دليل نزديکي به بازارهاي پر مصرف حوزه خليج فارس، آسياي ميانه و اروپاي شرقي امکان حمل زميني محصولات به ترکيه، روماني، بلغارستان و کشورهاي آسياي ميانه همپوشاني و اثر متقابل تقويتي گل و گياه با صنعت توريسم، رشد سالانه 8 تا 15 درصد مبادلات تجاري گل و گياهان زينتي به دليل رشد فرهنگي و اقتصادي کشورهاي مختلف و ماشيني شده زندگي، رشد احساس نياز به بازگشت به طبيعت، نزديکي ايران به امارات متحده عربي با داشتن بيش از 50 پرواز هفتگي ايران به دبي و توسعه فرودگاه دبي با بيشس از 100 خط هوايي به 140 مقصد و آغاز به کار مراکز کل دبي (DFC) فرصتي براي صنعت گل و گياه کشور مي باشد.
با وجود پتانسيلها و مزيتهاي موجود در توليد گل و گياهان زينتي کشور، تاکنون به جايگاه شايسته خود در بازار جهاني دست نيافته ايم. هر چند که صادرات گل ايران از سال 1370 با 500 هزار دلار شروع و تاکنون با يک روند صعودي به مرز 40 ميليون دلار رسيده است. ليکن با جايگاه واقعي خود در بازار جهاني فاصله زيادي دارد و براي وارد شدن به بازارهاي جهاني، افزايش سطح کيفي و کمي توليد و تطابق با استانداردهاي بين المللي لازم ميباشد.
يکي از بهترين ساختارهاي مورد سنجش در خصوص بازار گل در کشورهاي موفقي همچون آمريکا، ژاپن، ايتاليا و کلمبيا ايجاد بازار مبتني بر سيستم حراج گل است. حراج تامين کننده و حافظ حقيق محصولات و از سويي ديگر، تنظيم کننده عرضه و تقاضا ميباشد. مزيت ديگر حراج حفظ و صرفه جويي در زمان است. هزينههاي توليد گل در ايران زياد است. اما تغييرات قيمتها در اين بخش همخواني با تغييرات شاخص تورم ندارد به طوريکه در سال 1371، گل گلايول شاخه اي 2000 ريال فروخته ميشد. در حاليکه بهاي فروش آن در فروردين 1387 باقيمت 1200 ريال بوده است. به علت نوسانات شديد و ناگهاني قيمت هاي فروش محصول و بالارفتن هزينه، تاکنون بيش از 30 درصد از توليد کنندگان با شکست مواجه شده اند و از عرصه اين فعاليت خارج گرديده اند. سرمايه گذاري خارجي، تبليغات و بازاريابي براي انواع گياهان ميتواند در رونق صادرات غيرنفتي و اقتصادي موثر باشد. عدم وجود تشکلهاي منسجم در امر تجارت خارجي گل و گياهان زينتي و سيستم مکانيزه بستهبندي از جمله مشکلات و موانع صادرات گياهان زينتي است. شاهرگ حيات صنعت گل و گياه کشور، نبود سيستم بازاررساني و بازاريابي گل ميباشد که از توسعه اين صنعت جلوگيري نموده است. مرکزيت بازار گل ايران در تهران قرار دارد که فعاليت آن از سال 1350 با 15 توليد کننده گل آغاز شده است. گل از محصولاتي است که فساد پذيري آن بالا است. با اين وجود، به علت عدم وجود سردخانه و انبارهاي پيشرفته در کشور، انبارداري به صورت موقت و غير استاندارد صورت ميپذيرد. براساس آنچه گفته شد، چالشها و نارساييهايي در مقابل وضعيت موجود اقتصادي و بازاريابي گل و گياهان زينتي ايران وجود دارد که براي دستيابي به جايگاه واقعي ايران در بازار جهاني گل، بايستي اين وضعيت را اصلاح کرد. در نظام بازاررساني گل رز خدمات بازاريابي محدودي صورت ميگيرد و بيشتر هزينهها مربوط به ضايعات و هزينههاي خرده فروشي است. با توجه به اطلاعات ارايه شده هزينه انجام خدمات بازاريابي که براي هر شاخه گل رز در مسيرهاي عرضه از طريق بنکداران غرفه دار و بدون غرفه (شامل فروش مستقيم از طريق توليد کنندگان يا ناقلان گل در بازار گل) محاسبه شده است، به ترتيب برابر 1272 و 1299 ريال است. همچنين با در نظر گرفتن درصد ضايعات گل اين نمونه، هر دو مسير ياد شده با ضايعاتي برابر 2100 ريال به ازاي هر شاخه همراه خواهد بود.
بر اساس مسيرهاي مختلف بازاررساني براساس معيارهاي مورد بررسي چند نکته را درخصوص ساختار بازار گل در ايران مشخص ميکند که به شرح زير است:
1- سهم خرده فروش از قيمت نهايي خرده فروشي از سهم ساير عوامل بازاريابي بسيار بالاتر است. بررسيهاي صورت گرفته نشان داد که به دليل نوسانات زياد قيمت گل در بازار عمده فروشي که خود ناشي از عدم برنامه ريزي توليد مناسب و ضعف اطلاعات بازار است، به طور معمول قيمت در سطح خرده فروشي براي تحقيق يک حاشيه سود مطمئن با لحاظ حداکثر ضايعات ممکن، در سطح بالايي تنظيم ميگردد و کاهش قيمت گل، کمتر به مصرف کننده منتقل ميشود.
2- سهم توليدکنندگان بسته به مسير عرضه محصول آنها به بازار از حاشيه بازاريابي گل متفاوت است. در اين حالت، اگر توليد کنندگان محصول توليد شده خود را به صورت مستقيم و يا توسط ناقلان گل به دلالان، وتوزيع کنندگان و يا خرده فروشان عرضه کنند، سهم بيشتري را از اين حاشيه به خود اختصاص خواهند داد.
3- در نظام بازارساني گل رز خدمات بازاريابي محدودي صورت ميگيرد و بيشتر هزينهها مربوط به ضايعات و هزينههاي خرده فروشي شامل ماليات، عوارض آب، برق،…. است.
4- به دليل ضعف نظام بازار رساني گلهاي شاخهاي در ايران از مرحله توليد تا مرحله مصرف و نارسايي در ساختار بازار، تشکيل قيمت بين خريداران عمده ي گل و توليدکنندگان گل از وضعيت واقعي عرضه و تقاضا صورت ميگيرد.
بنابراين براساس نتايج به دست آمده و روند افزايشي توليدات گل و گياهان زينتي در کشور، اصلاح ساختار بازار گل و گياه کشور از حالت سنتي به ساختارهاي نويني چون بازار حراج گل ضروري است.
لازم به ذکر است که با وجود اين که ايران در زمينه توليد و کشت رز هلندي از پتانسيلهاي بالقوه و بالفعلي برخوردار است ولي سهم ايران در زمينه توليد و تجارت جهاني اين محصول بسيار ناچيز است. بر اساس آمار ارائه شده توسط سازمان جهاد کشاورزي در بهمن ماه 1385، در ميان تمام شهرستانهايي که به توليد و پرورش گل رز هلندي مشغول هستند، اصفهان اولين مقام توليدي و کيفي را داشته است. به طوري که نوروزي و همکارانش (1384) در مطالعه خود موانع توليد و بازار يابي گل و گياه در استان مازندران را بررسي نمودند و نتايج نشان داد که با وجود مزيت نسبي توليد، به دليل ضعف بازاريابي، ميزان صادرات گل و گياه چندان چشمگير نميباشد. کافي و همکارانش (1380) روند توسعه توليد و صادرات گل و گياه زينتي کشور کلمبيا را با ايران مقايسه کردند.
1-2-بيان مساله:
خانواده رزها حدود 140گونه دارد و در نتيجه دورگگيري ارقام بسيارزيادي از آنها حاصل شده است. اين رزها از لحاظ خصوصياتي از جمله: اندازه، ارتفاع، شکل، رنگ شاخسار و برگسار، فصل گلدهي، عطر و تعداد گلبرگ و … با هم تفاوت بسيار زيادي دارند. از مهمترين رزهاي قديمي مي توان به نسترن کوهي اشاره کرد.
نسترن کوهي6درختچهاي چند ساله که به طور خودکار در مناطق خشک روي صخرهها و در بوته زارها ميرويد. عوامل محيطي در رويش نسترن وحشي بسيار دخيل است. نور، درجه حرارت، بارندگي، خصوصيات خاک و تغذيه از جمله اين عوامل ميباشد. نسترن وحشي يکي از مهمترين گياهان دارويي است که حاوي ترکيبات دارويي با ارزشي ميباشد. اين گياه دارويي به دليل قابليت سازگاري با شرايط محيطي مختلف و مقاومت به عوامل بيماري زاي خاک به عنوان پايه براي ساير گياهان اين تيره کاربرد دارد( سعيدي و اميد بيگي، 1388).به طور كلي دو نوع پيوند در گياهان مختلف مورد استفاده قرار ميگيرد: پيوند شاخه(Graftin) و پيوند جوانه(Budding) ميباشد در پيوند شاخه پايه مورد نظر كه بر روي آن پيوند زده ميشود ميتواند يكساله، دوساله و يا چند ساله باشد و پيوندك از شاخه هاي يكساله كه حاوي 3-2 جوانه مي باشد تهيه ميگردد. پيوند اسكنه يكي از معمول ترين نوع پيوندهاي شاخه ميباشد كه به ويژه در پايه هاي قطور نيز قابليت اجرا را خواهد داشت. براي اين منظور ابتدا در پايه يك برش صاف و افقي ايجاد نموده سپس توسط وسيله اسكنه يك شكاف عمودي به طول 5-8 سانتيمتر ايجاد كرده سپس پيوندك را در داخل آن قرار مي دهيم( جليلي مرندي، 1382).
1-3-اهداف تحقيق:
هدف اصلي در اين تحقيق، ارزيابي پيوند اسكنه و زمان انجام پيوند در سازگاري و موفقيت پيوند چهار رقم رز بر روي نسترن وحشي مي باشد.
از جنبه هاي مجهول و مبهم در اين روش، تعيين سازگاري چهار رقم رز پيوندي در دو زمان مختلف بر روي نسترن وحشي و با هدف ارزيابي بهترين رقم پيوند شده گل رز مي باشد.
آزمايش بصورت فاکتوريل با دو فاکتور (فاکتور اول زمان پيوند و فاکتور دوم ارقام رز) در قالب طرح پايه بلوک هاي کامل تصادفي در 3 تکرار انجام شد.
شكل1-1-چيدمان گلدان هاي آزمايش در محل آزمايش
فصل دوم
بررسي منابع
2-1- تاريخچه و منشاء پيدايش
طبق بررسي باستان شناسان و مشاهده شواهد تاريخي همانند فسيلهاي سنگي که در ايالات کلرادو و ارگون آمريکا يافت شده است، رزها در دوره سوم تحولات زمين (حدود 40 ميليون سال قبل) در نيمکره شمالي توسعه يافتند. اين بدين معني است که قبل از شروع تکامل بشر(17 ميليون سال قبل) اجداد رز وجود داشته اند. اين فسيلها شباهت بسيار زيادي با رزهاي وحشي همانند Rosa nutkana و R.palustris دارند. از جمله اولين ردپاهايي که در مورد استفاده از رزها توسط انسان کشف و پيدا شده است، يک لوح رسي که درمنطقه بين النهرين (واقع در عراق کنوني) کشف شد، اشاره کرد در اين لوح دستورالعملي در مورد تهيه گلاب به خط ميخي آمده است(هاکسلي و همکاران، 1992).
در کشور مصر، ويليام فليندرز پتري که يک باستان شناس انگليسي بوده در معبد هاوارا7، تصويري از حلقههاي تاج گل شبيه رزهاي داماسک پيدا کرد. اين رز که هنوز با عنوان رز مقدس8از آن نام برده مي شود، تاکنون در نواحي شرق آفريقا رشد ميکند. يکي از پادشاهان آشوري به تيغلاث پسلور9که در کتاب تورات هم نام او آورده شده است، در حدود سال 745-727 سال قبل از ميلاد، به اطرافيان خود کشت و پرورش و نگهداري رزها را توصيه کرده است. در نقاشيهايي که به اصطلاح با نام فرسکو10 معروف هستند گلهاي رز صورتي رنگ و 5 گلبرگي، اکثراً برروي ديوار و سقف مکانهاي عمومي و يا خانه اشراف وجود دارند، ترسيم شده است. در جزيره کرت11يونان، آثاري از قديميترين اين نوع نقاشي که مربوط به 1500 سال قبل از ميلاد بوده يافت شده است. روميان و يونانيان گل رز را نشانه خدايان عشق و زيبايي (ونوس و افروديت) ميدانستند. هومر شاعر معروف يوناني (880 سال قبل از ميلاد) در کتاب معروف خود با نام ايلياد که از جمله آثار فاخر ادبي جهان محسوب ميشود، اشاره ميکند که زره آسيل و کلاهخود هکتور(دو تن از قهرمانان افسانه اي يونان) در طول جنگ خونين تروا، مزين به گلهاي رز بوده است(هاکسلي و همکاران، 1992).
تاريخ نويس معروف يوناني به نام هردوت12 نيز در دست نوشتههاي خود به علاقه بسيار زياد ميداوس13 به گلهاي رز اشاره کرده است. تئوفراست که يکي از شاگردان افلاطون و ارسطو (حدود 300 سال قبل از ميلاد)، به دليل علاقه بسيار زياد خود به رز، در کتابچهاي انواع مختلف رز را که تا آن زمان شناخته شده بودند را به همراه نکات مفيد و کليدي در مورد شيوه پرورش آنان، ذکر کرده است. در زمان فراعنه مصر، اين سرزمين محل پرورش گياه رز براي روميان بوده و شاخه هاي بريده اين گياه توسط کشتي به روم فرستاده ميشد. در آن زمان گلهاي رز آنچنان در مصر محبوب بودند که ملکه معروف مصر به نام کلئوپاترا (60-30 سال قبل از ميلاد مسيح) در اتاقي مفرش با غنچه ها و گلبرگهاي اين گل، سردار معروف رومي به نام مارک آنتوني، را پذيرفت. روميان به دليل علاقه بسيار بالاي خود به رزها، درجنوب ايتاليا در منطقهاي که امروزه به نام سالمو14 معروف است، نهالستانهاي بزرگي از رزها را تاسيس کردند. در قرون 12 الي 16 بعد از ميلاد، که زمان اوجطراحي و ساخت کليساهاي عظيم و با شکوه بخصوص در اروپاي شرقي ميباشد، رزها وارد دنياي معماري شده و طرح آنان را در شيشههاي رنگين اين کليساها، ميتوان مشاهده کرد. طرحهايي از گل رز در بالاترين نشان ملکه ويکتوريا (1901-1819) که در مراسم بزرگداشت افراد، به آنان اهدا مينمود، بکار گرفته شد. در واقع نقش هايي از گل رز، حد بالايي از صفاتي ارزشمند مانند پاکدامني و شجاعت را بيان ميکند. در قرن 15 انتخاب رزهاي قرمز رنگ توسط خاندان لنکستر15 و رزهاي سفيد رنگ، توسط خاندان يورک16به عنوان سمبلهاي اين دو خاندان سلطنتي در انگلستان، به معروفيت بيشتر اين گياه در آن مناطق منجر شد. رزهاي قرمز رنگ در حقيقت از انواع damascene Rosa بودند به دليل کاربردهاي دارويي اين گياه در آن زمان، به عنوان رز دارويي نيز شناخته شد. در بين کشورهاي مستعمره آمريکا و در طي دهه 1720، طرحهايي از گل رز بر روي سکهها ضرب شدند و درسال 1856، اين طرحهاي گل رز بر روي اسکناس 3 دلاري که توسط بانک کنزاس آمريکا چاپ شد، تصوير فرشتگاني ديده ميشود که حلقههايي از گلهاي رز بر دوش خود قرار دادند(رشيدي، 1387).
در بسياري از تابلوهاي نقاشي که توسط هنرمندان هلندي در قرن 16 ترسيم شدهاند، ميتوان نوع جديدي از رزها را مشاهده کرد که گلبرگهاي بسيار فراواني دارند و به اين دليل رزهاي صد گلبرگ و رزهاي کلمي (Rose Cauliflower) نام گرفتند. رزهاي کلمي از نمونه رزهاي سنتيفوليا17بوده و نام علمي آنها Rosa centifolia ميباشد. بسياري از جهانگردان و سياحان در طي قرن 16 از سمت غربي قاره آسيا به اروپا، رزهاي جديدي را انتقال دادند. به عنوان مثال توماس کرامول، صدراعظم هنري ششم (1547-1491 ميلادي) پادشاه انگلستان، انواعي از نسترنها (Rosa moschata) را با خود به انگلستان منتقل کرد و همچنين اين احتمال وجود دارد که گروه داماسک پاييز18 از اين نمونه منشاء گرفته باشد. رز زرد (Rosa foetida) رز ديگري بود که از مناطق غربي آسياوارد اروپا شد، اين رز با بهکارگيري آن در برنامههاي دورگگيري، رزي بدست آمد که رنگهايش تا آن زمان بينظير بود. اين رز داراي گلبرگهاي نارنجي روشن، در قسمت دروني قرمز و در قسمت بيروني زرد رنگ19 است. در کشور چين کاشت و پرورش رز به 5000 سال قبل، يعني در زمان حکومت سلسله هان20 بر ميگردد. در قرن 18، بعد از بهرهگيري از رزهاي موجود در غرب آسيا، نوبت استفاده از رزهايي مانند (Rosa chinensis) بود که از شرق آسيا، ژاپن و چين وارد شده بودند. رزهاي چيني علاوه بر رنگهاي متفاوت، فرم هاي رشدي متفاوت همانند گل بهي و زرد آلويي داشتند که تا آن زمان در غرب مشاهده نشده بود. همچنين صفت بارز اين نوع رزها (شرق آسيا)، قدرت مداوم گلدهي آن يعني از اوايل تابستان تا اواخر پاييز بود، بر خلاف اکثر ارقام اروپايي که يک بار در سال گلدهي دارند. به دليل علاقه بسيار بالاي ژوزفين (1814-1773) همسر ناپلئون بناپارت، از آخرين امپراطوران فرانسه و حمايت او از برخي پرورشدهندگان، که سرآمد آنان آقايان دوپونت21 و دسمت22 بودند، سبب توليد صدها کولتيوار جديد شد. با توجه به آنچه اشاره شد، استفاده از رزهاي شرق دور به معني گام نهادن در جاده دستيابي به رزهاي مدرن بود و اوج اين موفقيت در 1868 بوده که با ارائه رزهاي دورگه چاي ميباشد.
علاوه بر رزهاي دورگه چاي، رزهاي فلوريبندا، رزهاي کوتاه قامت، بوته اي و همچنين اندازههاي متفاوتي از رزهاي بوتهاي و رونده بوجود آمد. زمان اوج توليد رزهاي مدرن متنوع، اوايل 1950 بوده است، زيرا در آن سالها پرورش دهندگان و توليد کنندگان، شور و اشتياق فراواني براي توليد رزهايي با فرمهاي متفاوت رشد و رنگهاي مختلف و متفاوت داشتند.
در نهايت با توليد واريته معروف به صلح تحولي عظيم ايجاد شد و بسياري از افراد آنرا به عنوان گياهي زيبا و تحسين برانگيز در باغچه منازل خود کاشتند(هاکسلي و همکاران، 1992؛ رايت، 1995؛ رشيدي، 1387).

2-2- گياه شناسي
رزها از خانواده رزاسه (Rosaceae) ميباشند. 107 جنس و 3100 گونه خزان دار، هميشه سبز به شکل بوتهاي، ايستاده، افتاده و خزنده و رونده در اين خانواده وجود دارد(هاکسلي و همکاران، 1992). خانواده رز به همراه 24 خانواده ديگر در يک راسته قرار دارند و اين راسته به نام راسته رز شناخته ميشوند (جدول1).
جدول 1- 1- جايگاه گياهان رز در طبقه بندي گياهان همراه با مثال خاص Rosa CaninaLuteiana
Plantae(Kingdom)سلسلهEmberobionta(Sub-Kingdom)زير سلسلهTracheophyta(Phyllum)شاخهSpermatophytina(Sub-Phyllum)زير شاخهAngiospermopsida(Class)ردهDicotyledenidae(Sub-calss)زير ردهRosanae(Para-Order)فرا راستهRosales(Order)راستهRosineae(Sub-order)زير راستهRosaceae(Family)خانواده يا تيرهRosoideae(Sub-family)زير خانواده يا زير تيرهRoseae(Tribe)قبيله و يا طائفهRosa sp(Genus)جنسRosa(Sub genus)زير جنسCaninae(Section)بخشCaninae(Section)زير بخشCanina(Species)گونهLutetiana(Vairety)واريتهLaiostylis(Forma)شکل
حدود 70 جنس از خانواده رز به عنوان گياهان زينتي، دارويي و خوراکي کاربرد بسيار فراواني دارد. به عنوان مثال ميتوان به درختان سيب، گلابي، به، بادام، هلو، گيلاس (کاربرد خوراکي)، اسپيره، شيرخشت، انواع رز و غيره (کاربرد زينتي) نام برد. جنس رز (Rose) حدود 140 گونه دارد که بيش از 20000 کولتيوار آن حاصل از دورگ گيري و انتخاب گونههاي جديد هستند. 95 گونه از رزها منشاء آسيايي، 18 گونه منشاء آمريکاي شمالي و مابقي آنها از اروپا وآفريقا منشا گرفتهاند. جالب است که در نيمکره جنوبي هيچ رزي به شکل بومي وجود نداشته است(هاکسلي و همکاران، 1992).
در رزهاي وحشي گلها 5 عددي ميباشد. البته در اين بين R.sericea با داشتن تنها 4 گلبرگ، يک استثناء محسوب شده که هر گلبرگ به 2 لب مشخص تقسيم مي شود و ممکن است کاسبرگها به قدري بلند باشد که اگر از بالا به گل نگاه کنيم، مشاهده نمي شود. در رزها گلها ممکن است تکي و يا خوشهاي باشند. بر اساس تعداد گلبرگها، اندازه گلها توصيف مي شود: تک رديف گلبرگ (5 عدد) نيمه پرپر (20-10 عدد)، پرپر (40-20 عدد). در رزهايي که داراي تعداد گلبرگ فراواني ميباشند، پرچم ها تبديل به گلبرگ شدهاند (دورکين، 1992).
تخمدان در رزها از نوع زيرين بوده و ميوه آنها نيز از نوع مجتمع23 بوده و در مجموع هيپ24ناميده ميشود. هيپها ميوههاي قرمز رنگي ميباشند که درون هر هيپ 160-5 دانه وجود دارد که از لحاظ علمي فندقه ناميده مي شود. عمل گردهافشاني در اين گلها به صورت گردهافشاني توسط حشرات (آنتموفيلي) ميباشد، که اين خود دليلي بر افزايش توليد ميوه ميباشد. البته در برخي ارقام به دليل تعداد گلبرگ زياد، عمل گرده افشاني صورت نميگيرد. ميوهها بر اساس شکل به 3 گروه تقسيم ميشوند (جياو و گرادزينسکي، 1998):
1- ميوههايي به شکل تقريباً مدور مانند: R.rugosa
2- ميوههايي به شکل کروي مانند: ميوه رزهاي بوته اي
3- ميوههاي به شکل کوزه مانند: R.moyessi
2-3- برخي ارقام رزهاي معروف و رايج
1- واريته معروف سوپر استار25 با گلهاي کشيده و خوش فرم به رنگ قرمز حنايي ميباشد.
2- رقم کوئين اليزابت26 به رنگ صورتي و بسيار معطر و پر گل و قوي ميباشد.
3- رقم ويرگو27 سفيد رنگ است.
4- رقم کريستال امپريال28 به رنگ سرخ تيره با گلهاي درشت مي باشد.
5- رقم باکارا29 با گلبرگهاي برگشته به روي يکديگر به رنگ قرمز حنايي با ساقه هاي گل دهنده باند و مناسب براي گل بريده ميباشد.
6- رقم ستاره نقره اي30 با گلهايي به رنگ نقره اي مايل به آبي
7- رقم پاسکال31 با گلهاي سفيد ميباشد.تعداد کثيري از آنها دورگ چاي ميباشند. اين دسته داراي تک گلهاي درشت ميباشند.
8- فلوريبندا دسته ديگر انواع گلسرخ32 است که گل آن ريزتر منتهي به دسته و خوشه ميباشد.
10-گلسرخهاي مينياتور33 کوتاه و کوچک بوده و غالبا بسيار پر گل ميباشند(قاسمي قهساره و کافي، 1386).
در اين قسمت به برخي از ارقام رايج گل سرخ که در آزمايش حاظر مورد استفاده قرار گرفته است پرداخته مي شود.
2-3-1- رقم Super Star
اين رقم گلهاي بزرگ به رنگ نارنجي و عطر نسبتا ملايمي دارد، برگهاي نسبتا شفاف و رنگ سبز ملايم دارد، ارتفاع گياه تقريبا 120سانتيمتر و بوته اي به پهناي تقريبا 80 سانتيمتر دارد. معمولا براي کاشت در فضاي سبز به همراه ساير گياهان همچنين به عنوان شاخه بريده کاربرد زيادي دارد. داراي عادت رشدي عمودي بوده و ازقدرت رشدي نسبتا قوي برخوردار است.اين رقم در سال 1960 اصلاح و معرفي گرديد(باتارچي34 و بنرجي35، 2010).
2-3-2- رقم Evening Star
رقم Evening star در سال 1974 در آمريکا اصلاح و معرفي گرديد. اين رقم گل هاي



قیمت: تومان


پاسخ دهید