دانشگاه آزاد اسلامي (واحد رشت)
تحصيلات تکميلي – گروه جغرافيا
پايان‌نامه جهت اخذ درجه كارشناسي ارشد M.A
رشته : جغرافيا طبيعي
گرايش: اقليم شناسي در برنامه ريزي محيطي
عنوان:
پهنه بندي بارش 24 ساعته حوضه تالاب انزلي
استاد راهنما:
دکتر بهمن رمضاني
استاد مشاور:
دکتر آتوسا بيگدلي
نگارش:
ندا آزموده
نيمسال دوم 92- 1391
سپاسگزاري …
از استاد راهنماي گرامي جناب آقاي دکتر بهمن رمضاني بسيار سپاسگزارم چرا که بدون راهنمايي هاي ايشان تامين اطلاعات اين پايان نامه بسيار مشکل مي نمود.
از سرکار خانم دکتر بيگدلي استاد مشاور محترم به دليل ياري ها و راهنمايي هاي بي چشمداشت ايشان که بسياري از سختيهاي مسير نگارش اين اثر را برايم آسان نمودند.

تقديم به … پدر و مادرم
* که از نگاهشان صلابت
* از رفتارشان محبت
* و از صبرشان ايستادگي را آموختم.
فهرست مطالب
چکيده1
مقدمه2
? فصل اول : کليات تحقيق
1-1: بيان مسئله4
1-2: پرسش اصلي تحقيق5
1-3: اهداف تحقيق5
1-4: فرضيه5
1-5: سوابق تحقيق5
1-5-1: پيشينه مطالعات در جهان5
1-5-2: پيشينه مطالعات در ايران6
1-6: هدف کاربردي7
1-7: جنبه نوآوري7
1-8: روش کار8
1-8-1: نوع تحقيق8
1-8-2: روش گردآوري8
1-8-3: ابزار گردآوري8
1-8-4: تجزيه و تحليل اطلاعات8
? فصل دوم : مباني نظري تحقيق
2-1: فرآيند بارش10
2-2: تحريک مصنوعي براي ايجاد بارش11
2-2-1: استفاده از يخ خشک11
2-2-2: استفاده از بلورهاي يدور نقره11
2-3: ارزيابي بارور کردن ابرها12
2-4: انواع مختلف بارش12
2-4-1: باران12
2-4-2: برف13
2-4-3: برفابه13
2-4-4: تگرگ13
2-4-5: يخ پوشه شفاف14
2-4-6: يخ پوشه مات14
2-5: اندازه گيري بارش14
2-5-1: باران سنج14
2-6: اندازه گيري ارتفاع برف15
? فصل سوم : مواد و روش ها ( ويژگيهاي محدوده مورد مطالعه)
3-1: موقعيت جغرافيايي و طبيعي شهر بندر انزلي17
3-1-1: توپوگرافي19
3-1-2: منابع آب20
3-1-3: زمين شناسي22
3-1-4: خاک24
3-1-5: پوشش گياهي و جانوري26
3-2: اقليم28
3-2-1: درجه حرارت28
3-2-2: بارش30
3-2-3: بارش برف36
3-2-4: رطوبت نسبي36
3-2-5: تبخير36
3-2-6: فشار هوا و باد37
3-3: حوزه آبريز تالاب انزلي39
? فصل چهارم : يافته هاي تحقيق
4-1: داده ها41
4-2: بررسي تعدادروزهاي بارش43
4-3: حداکثر بارش 24 ساعته52
? فصل پنجم : نتيجه گيري
5-1: پرسش اصلي تحقيق76
5-2: فرضيه 1 : بارش 24 ساعته حوضه تالاب انزلي داراي روند صعودي است.77
5-3: فرضيه 2 : به نظر مي رسد بارش 24 ساعته تالاب انزلي در دهه اخير بيشتر شده است.78

فهرست جداول
جدول ‏3-1 : مشخصات ايستگاه مورد استفاده28
جدول ‏3-2 : تبخير ماهانه و سالانه ايستگاه مورد مطالعه37
جدول ‏4-1 : طول و عرض ايستگاهها مورد مطالعه منطقه41
جدول ‏4-2 : تعداد روزهاي بارندگي برحسب ماه ايستگاههاي حوضه تالاب و اطراف آن سالهاي آماري 86-8144
جدول ‏4-3 : تعداد روزهاي بارندگي برحسب فصل هادر ايستگاههاي حوضه تالاب و اطراف آن سالهاي آماري 86-8145
جدول ‏4-4 : ماکزيمم بارندگي سالانه ايستگاهها در ماه و روز در طي دوره آماري52
جدول ‏4-5 : بالاترين مقدار حداکثر بارش روزانه بر حسب ماههاي سال در ايستگاههاي حوضه تالاب انزلي53
جدول ‏4-6 : حداکثر بارش فصلي آمار روزانه ايستگاههاي حوضه تالاب انزلي و اطراف آن70

فهرست نمودار ها
نمودار ‏3-1 : ميانگين دماي ماهانه ايستگاه سينوپتيک انزلي29
نمودار ‏3-2 :ميزان متوسط دماي حداکثر و حداقل ايستگاه سينوپتيک29
نمودار ‏3-3 : متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه باران سنجي آببر ديناچال31
نمودار ‏3-4 : متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه باران سنجي قلعه رودخان31
نمودار ‏3-5 : متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه باران سنجي فومن32
نمودار ‏3-6 : متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه باران سنجي گيلوان32
نمودار ‏3-7 : متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه باران سنجي آستانه اشرفيه33
نمودار ‏3-8 : متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه باران سنجي شفارورود33
نمودار ‏3-9 : متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه باران سنجي سنگر34
نمودار ‏3-10 : متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه باران سنجي طاسکو34
نمودار ‏3-11 : متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه باران سنجي شيرکوه35
نمودار ‏3-12 : متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه باران سنجي ناو35
نمودار ‏3-13 : متوسط ماهانه رطوبت نسبي ايستگاه سينوپتيک انزلي36
نمودار ‏4-1 : تعداد روزهاي بارندگي فصلي ايستگاههاي حوضه تالاب انزلي و ايستگاههاي مجاور آن45
نمودار ‏4-2 : نمودار بالاترين بارش روزانه هر ماه در حوضه تالاب انزلي54
فهرست نقشه ها
نقشه ‏3-1 : موقعيت شهرستان بندر انزلي در کشور و استان18
نقشه ‏3-2 : توپوگرافي شهرستان بندر انزلي19
نقشه ‏3-3 : شبکه آب شهرستان بندر انزلي21
نقشه ‏3-4 : زمين شناسي شهرستان بندرانزلي23
نقشه ‏3-5 : خاک شهرستان بندرانزلي25
نقشه ‏3-6 : کاربري اراضي شهرستان بندرانزلي27
نقشه ‏4-1 : نقشه ايستگاههاي منطقه مورد مطالعه42
نقشه ‏4-2 : تعداد روزهاي بارندگي سالانه حوضه تالاب انزلي47
نقشه ‏4-3 : تعداد روزهاي بارندگي فصل پاييز حوضه تالاب انزلي48
نقشه ‏4-4 : تعداد روزهاي بارندگي فصل زمستان حوضه تالاب انزلي49
نقشه ‏4-5 : تعداد روزهاي بارندگي فصل بهار حوضه تالاب انزلي50
نقشه ‏4-6 : تعداد روزهاي بارندگي فصل تابستان حوضه تالاب انزلي51
نقشه ‏4-7 : ميانگين سالانه حداکثر بارش روزانه حوضه تالاب انزلي55
نقشه ‏4-8 : حداکثر بارش روزانه ماه مهر حوضه تالاب انزلي58
نقشه ‏4-9 : حداکثر بارش روزانه ماه آبان حوضه تالاب انزلي59
نقشه ‏4-10 : حداکثر بارش روزانه ماه آذرحوضه تالاب انزلي60
نقشه ‏4-11 : حداکثر بارش روزانه ماه دي حوضه تالاب انزلي61
نقشه ‏4-12 : حداکثر بارش روزانه ماه بهمن حوضه تالاب انزلي62
نقشه ‏4-13 : حداکثر بارش روزانه ماه اسفند حوضه تالاب انزلي63
نقشه ‏4-14 : حداکثر بارش روزانه ماه فروردين حوضه تالاب انزلي64
نقشه ‏4-15 : حداکثر بارش روزانه ماه ارديبهشت حوضه تالاب انزلي65
نقشه ‏4-16 : حداکثر بارش روزانه ماه خردادحوضه تالاب انزلي66
نقشه ‏4-17 : حداکثر بارش روزانه ماه تيرحوضه تالاب انزلي67
نقشه ‏4-18 : حداکثر بارش روزانه ماه مردادحوضه تالاب انزلي68
نقشه ‏4-19 : حداکثر بارش روزانه ماه شهريورحوضه تالاب انزلي69
نقشه ‏4-20 : حداکثر بارش روزانه فصل پاييز حوضه تالاب انزلي71
نقشه ‏4-21 : حداکثر بارش روزانه فصل زمستان حوضه تالاب انزلي72
نقشه ‏4-22 : حداکثر بارش روزانه فصل بهار حوضه تالاب انزلي73
نقشه ‏4-23 : حداکثر بارش روزانه فصل تابستان حوضه تالاب انزلي74
چکيده
يكي از مهمترين عوامل اساسي تشخيص نواحي طبيعي كره زمين اقليم است ،‌در بين عناصر اقليمي بارش از اهميت بسيار زيادي بر خوردار است . با بررسي نواحي بارشي مي توان ، پتانسيل هاي منابع آبي كشور را مورد شناسايي قرار داد و نيز به شناخت ويژگيهاي طبيعي هر منطقه (خصوصاً آب وهوا) پرداخت و نيز پهنه بندي اقليمي(يعني شناسايي پهنه که داراي آب وهواي يکساني باشند) جهت دستيابي به توسعه همه جانبه ، در ابعاد مختلف زماني ـ مکاني ضروري مي باشد .
در اين راستا با استفاده از داده هاي ايستگاههاي باران سنجي (داراي ميانگين 5 ساله) به پهنه بندي اقليمي ماهانه، روزانه، فصلي حوضه تالاب انزلي با استفاده از نرم افزار GIS پرداخته ايم.بررسيها نشان داد که درپهنه بندي تالاب ،تعداد روزهاي بارش سالانه در ايستگاه قلعه رودخان با 152 روز در يک سال همراه با بارندگي بوده است و کمترين تعداد روز بارش سالانه در ايستگاه کياشهر با 93 روز بارندگي مي باشد. در بين ايستگاههاي مجاور حوضه تالاب انزلي بيشترين بارندگي در فصل پاييز و زمستان ايستگاه سد سنگر و کمترين ميزان بارندگي نيز در فصل پاييز، زمستان، بهار و تابستان در ايستگاه گيلوان مي باشد.
واژه هاي کليدي: پهنه بندي اقليمي ،بارش روزانه، بارش سالانه، بارش فصلي،تالاب انزلي، GIS

مقدمه
متوسط بارندگي سالانه ايران250 ميليمتر محاسبه شده است که کمتـر از يـک سـوم متوسط بارش جهاني است. بر اساس نتايج بسياري از طبقه بندي هـاي آب و هـوايي، ايـن سرزمين داراي آب وهواي خشک و نيمه خشک است.پايين بودن ميـزان ريـزش هـاي جوي، تغيير پذيري بالا، نوسانات شديد بارندگي ازسالي به سال ديگر، از ويژگي هاي بارز آب وهوايي ايران به شمار مي رود. علاوه بر ويژگي هاي فوق، توزيع فضايي بارش در اين سرزمين نيز همگون نبوده و از غرب به شرق و از شمال به جنـوب از ميـزان آن کاسـته ميشود.(ذوالفقاري،1379: 23).
ويژگي عمده بارندگي در ايران، آن است که بارش سـاليانه در سطح کشور هم از نظر مکاني و هم از نظر زماني اختلاف فاحشي را نشان مي دهـد.در حالي که ميزان بارش در سواحل خزر،زاگرس و البرز به ترتيب حدود 1560ميلي متـر،930ميلي متر،530 ميلي متر است، در مناطق مرکزي به 62 ميلي متر مي رسد کـه عـلاوه بر توزيع ناهمگن مکاني، نوسانات شديد زماني نيز درآن به چشم مي خورد؛ به گونه اي که ضريب تغييرات بارندگي درتعداد زيادي از ايستگاه ها به بيش از40 درصد مي رسـد. بررسي نسبت حداکثر بارش هاي روزانه به بارشهاي سالانه درايران 169 توزيع زماني و مکاني بارش در ايران متأثر از توزيع سيستم هاي گردش جهاني است کـه کمترين تغيير در الگوي آن، ناهنجاري هاي شديد آب و هـوايي را بـه دنبـال مـي آورد .بنابراين، ناهنجاريهاي مکاني و زماني بارش و تغييرات شديد در شدت بـارش و تفـاوت در نوع بارش، از عمده ترين ويژگيهاي بـارشهـاي ايـران مـي باشـد ( بابـايي و فـرج زاده،1380: 14)
ايران کشوري وسيع و پهناور با تنوع اقليمي زياد است و بـه علـت اخـتلاف عـرض جغرافيايي نسبتاً زياد بين شمال تا جنـوب کشـور، توپـوگرافي متعـارض و نـاهمگون و همچنين سيستم هاي جوي متعددي که بر آب و هواي ايـران تـأثير مـي گذارنـد، نسـبت حداکثر بارش هاي روزانه به بارش سالانه در گسترة ايران متفاوت است .با مقايسـه ايـن نسبت مي توان توزيع زماني و مکاني بارندگي را در منـاطق مختلـف کشـور مشـخص و رژيم هاي حاکم بر نواحي مختلف را تعيين نمود.با توجه به نتـايج کـاربردي اسـتفاده از دادههاي بارش روزانه در زمينه هاي مختلف، در اين مطالعه سعي بر آن است که ابتـدا بـا استفاده از آمارهاي باران سنجي بيشترين بارشهاي روزانه محاسبه شده و با توجه به آن توسط نرم افزار GIS بارشها را پهنه بندي کرده.

1-1: بيان مسئله
اقليم شناسان اعتقاد دارند که با افزايش دماي کره زمين بارش هم تغيير پيدا مي کند و اثرات نامطلوبي همچون کاهش منابع، افزايش سطح دريا، تناوب و تشديد خشکسالي، تخريب جنگل ها و تهديد سلامت انسانها را به دنبال خواهد داشت. همچنين افزايش شدت بارش ها باعث افزايش خطر سيل ناشي از ذوب برف ها همراه است که نتايج ناگواري به همراه دارد نوسانات بارش از مهمترين مسائل اقليمي ايران است که آثار زيان بار آن در تمام عرصه هاي اقتصادي و اجتماعي است. بررسي نسبت حداکثر بارش هاي روزانه به بارشهاي سالانه درايران 169 توزيع زماني و مکاني بارش در ايران متأثر از توزيع سيستم هاي گردش جهاني است کـه کمترين تغيير در الگوي آن، ناهنجاري هاي شديد آب و هـوايي را بـه دنبـال مـي آورد .بنابراين، ناهنجاريهاي مکاني و زماني بارش و تغييرات شديد در شدت بـارش و تفـاوت در نوع بارش، از عمده ترين ويژگيهاي بـارشهـاي ايـران مـي باشـد (بابـايي و فـرج زاده،1380: 40).
نسبت بارش يک روزه به بارش سالانه، معياري براي شناسايي شدت بارش هاي روزانه است. بالا بودن اين نسبت بيانگر آن است که احتمال دارد تمام و يا بيشتر بارش سـالانه در مدت فقط چند روز اتفاق افتد؛ به عبارت ديگر، بالا بودن اين نسبت، نشان مي دهد که بيشتر بارندگي ها اکثراً شديد و رگباري هستند و بر عکس پايين بودن اين نسبت حـاکي از وقوع بارندگي هاي ملايم و فراواني بيشتر روزهاي باراني است.در برنامه ريزي هاي منابع آب طول دوره برگشت براي رخداد يک حداکثر بارش محتمل حايز اهميت است. زيرا که وقوع سيلاب ها و شرايط حاد هيدرو لوژيکي در اثر بارش هاي حداکثر متناسب با دوره برگشت متفاوت بوده و اين سيلاب ها در بيشتر مواقع ناشي از ريزش بارش هاي حداکثر جوي مي باشد.(خوشحال و همکاران،1384: 78)
مقدار توزيع زماني – مکاني بارش عوامل اساسي براي تصميم گيري، طراحي و ارزيابي مدل هاي هيدرولوژيکي و نيز مديريت و برنامه ريزي مبتني بر آب است. تغييرات زماني – مکاني بارش اثرات متنوع و مختلفي بر مديريت و برنامه ريزي منابع آب در امتداد يک حوضه آبي در سطح ملي به جا مي نهد. تغييرات عناصر اقليمي از عوامل موثر بر تغيير منابع آب است. بارش به عنوان عنصر بسيار تغيير پذير و به عنوان عامل اساسي در موازنه آبي هميشه مورد توجه اقليم شناسان و آب شناسان بوده است(عساکره،1386 : 164).

1-2: پرسش اصلي تحقيق
آيا بارش 24 ساعته حوضه تالاب انزلي داراي روند صعودي است؟
1-3: اهداف تحقيق
1) بررسي روند نوسانات بارش 24 ساعته حوضه تالاب انزلي.
2) کمک به برنامه ريزي اجرايي جهت مقابله با بارش سنگين.
1-4: فرضيه
1) بارش 24 ساعته حوضه تالاب انزلي داراي روند صعودي است.
2) به نظر مي رسد بارش 24 ساعته تالاب انزلي در دهه اخير بيشتر شده است.
1-5: سوابق تحقيق
1-5-1: پيشينه مطالعات در جهان
– هوو1 همکارانش (1966)، با مطالعه روي بارندگي هاي بالاي 5/63 ميلي متر در روز به نتيجه رسيده اند که تعداد تکرار اين گونه بارندگي ها در ددوره 29 ساله بين سال هاي 1911 تا 1940، از تعداد تکرار آنها در دوره 25 ساله بين سال هاي 1940 تا 1964 کمتر است.
– دروسدوسکي2 (1993)، در مقاله اي تحقيقي با عنوان آنوماليهاي بارش فصلي استراليا با استفاده از مقياس زماني فصلي در طي دوره 1987-1950 به شرح الگوهاي تغيير پذيري بارش هاي استراليا مي پردازد.رجن مورتل (1995)، بارش هاي روزانه بوتسوانا را در طي يک دوره آماري 9 ساله از سال 1980 تا 1988 با استفاده از روش تجزيه به مولفه هاي اصلي بررسي نموده و تغييرات زماني و مکاني سيستم هاي جوي متاثر کننده منطقه را مورد بحث قرار مي دهد.
-گريگوري3 (1956)، طي تحقيقاتي که روي بارش انگلستان به عمل آورده است با تقسيم انگلستان به 4 ناحيه معتقد است که اگر چه بارش سالانه دستخوش تغييراتي است ولي اين تغييرات همه جا يکسان نيست و همزمان با کاهش بارش در يک مکان افزايش بارندگي در مکان ديگر مشهود است.
– علاوه بر روش تجزيه به مولفه هاي اصلي، روش تحليل خوشه اي نيز از جمله روش هاي آماري پيشرفته است که براي ناحيه بندي و تحليل الگوهاي مکاني بارش ها مورد استفاده قرار گرفته است. گونگ و ريچمن (1995)، در مطالعه اي تحت عنوان: کاربد تحليل خوشه اي براي داده هاي بارندگي فصل رشد در شرق کوههاي راکي در شمال آمريکا، نشان دادند که روش هاي مختلف تحليل خوشه اي کارايي قابل ملاحظه اي در ناحيه بندي بارش هاي منطقه دارد.
1-5-2: پيشينه مطالعات در ايران
– رمضاني (1383)، در مقاله اي تحت عنوان: بررسي روند تغييرات دما-بارش در غرب گيلان با تکيه بر خشکسالي، آمار 9 ايستگاه هواشناسي را مورد تجزيه و تحليل قرار داده و نتيجه مي گيرد بارش منطقه از شمال به جنوب روند کاهشي دارد و همچنين کاهش طول مدت گياهان زراعي را در شش ماهه اول سال ناشي از روند کاهش دما مي داند و معتقد است منطقه شاهد تغيير ملايمي در اقليم مي باشد.
– ذولفقاري (1377)، در مقاله اي تحت عنوان: تحليلي بر بارش هاي بهاري غرب ايران طي يک دوره اماري 30 ساله (1996-1967) با تقسيم بندي بارندگي هاي ماهانه فصل بهار به 3 دوره مستقل 10 ساله اشاره مي کند که بيشتر بارش هاي غرب ايران و نيز ايستگاه اردبيل در فصل بهار بوده و علت آن را نيز خروج ديرتر جريان هاي باران آور غربي از منطقه مي داند.
– ساماني (1382)، در مقاله اي ديگر تحت عناوين: آشکار سازي تغييرات دما و بارش نسبت به ميانگين در استان چهار محال و بختياري نتيجه ميگيرد، حداکثر هاي دما در حال کاهش و حداقل ها در حال افزايش بوده و همين مسئله عدم تغيير را در ميانگين نشان مي دهد که خود باعث اعتدال هواي منطقه شده است. از طرفي مقادير بارش روند کاهشي داشته با توجه به افزايش دما اثرات زيست محيطي از جمله در بخش کشاورزي را بدنبال خواهد داشت.
-کتيرايي بروجردي و همکاران (1370)، در مقاله خود تحت عنوان بررسي تغييرات بلند مدت بارش کل و روزهاي باراني در غرب و شمال غرب ايران مي فرمايد روند بارش کل سالانه در 4 ايستگاهو تعداد روزهاي باراني نيز در 4 ايستگاه معني دار (90%) است روند بارش کل سالانه در 9 ايستگاه و تعداد کاهش دو ايستگاه صفر و يک ايستگاه مثبت است. تنها ايستگاه مشيران است که در آن بارش کل و تعداد روزهاي باراني تمام فصل ها و روند مثبت دارند. روند فصل زمستان شبيه به روند سالانه است. و بارش فصل بهار در همه ايستگاه ها غير از مشيران کاهش يافته ولي بارش فصل پاييز تنها در 4 ايستگاه کاهش يافته است.
– صادقي حسيني و ازروجي (1387)، در مقاله خود تحت عنوان بررسي موردي بارش منطقه تهران متاثر از آلودگي ذره اي مي فرمايد بررسي نقشه هاي همبارن- هم آلاينده براي هر رويداد بارش در شرايط نا مطلوب در فصل گرم و سرد روشني مي سازد که با پخش آلودگي از مرکز شهر به سمت شمال شهر و در نتيجه کاهش غلظت آلاينده هاي ذره اي، بارش از مرکز شهر به سمت شمال شهر طي روز افزايش مي يابد ميانگين کل بارش در ايستگاه هاي شمال شهر به دليل ارتفاع بيشتر، نسبت به مناطق مرکزي و غربي و شرقي بيشتر است. اين ميانگين ها در روزهاي نامطلوب، از غرب به شرق کاهش و در روزهاي مطلوب افزايش مي يابد.
– نجفي (1383)، در مقاله خود تحت عنوان محاسبه آماري حداکثر بارش محتمل 24 ساعته و حداکثر آب قابل بارش ايستگاه اصفهان مي فرمايد در طراحي سازه هاي آبي نظير سدهاي مخزني و نيز شبکه هاي گسترده آبياري و زهکشي نياز به دستيابي به معياري علمي براي طراحي به منظور گريز از حداکثرسازي غيرمنطقي ابعاد سازه از يک طرف و نزديکي به توجيه اقتصادي طرح از طرف ديگر، همواره مورد نظر متخصصلن و دست اندر کاران بخش آب بوده است. مدنظر قرار دادن حداکثر سيل محتمل مي تواند به عنوان پارامتر اطمينان بخش در اين زمينه منظور گردد چنين سيلي مي تواند منتج از يک بارش حداکثر محتمل به عنوان ورودي به سيستم باشد. برآورد حداکثر بارش محتمل در حوزه زاينده رود مي تواند در ممحاسبات مربوط به طراحي چنين ساختارهايي مثمر ثمر باشد. بر اين اساس مقدار حداکثر بارش محتمل 24 ساعته ايستگاه اصفهان و نيز حداکثر آب قابل بارش با روش آماري محاسبه گرديد.
1-6: هدف کاربردي
تحقيق فوق با توجه به اينکه از محدود ترين پايان نامه هاي انجام شده مي باشد در سازمانهايي از جمله استانداري، شهرداري،بخشداريها، سازمان آب و سازمان کشاورزي قابل استفاده مي باشد.
1-7: جنبه نوآوري
اين تحقيق در حيطه تالاب انزلي براي اولين با با عنوان پهنه بندي بارش 24 ساعته حوضه تالاب انزلي کامل گرديد.
1-8: روش کار
1-8-1: نوع تحقيق
روش کار تحليلي و توصيفي بوده، استفاده از آمار در محيط اکسل و تجزيه و تحليل آنها و استفاده از روش ميان يابي بارش، استفاده از نرم افزار GIS و تهيه نقشه پهنه بندي مربوط به آنها.
1-8-2: روش گردآوري
به صورت کتابخانه اي، اسنادي و استفاده از نرم افزار GIS براي تهيه نقشه ها بوده.
1-8-3: ابزار گردآوري
هر يک از روشهاي گردآوري اطلاعات ابزار مخصوص خود را دارد . در روش متن خواني از فيش و در روش آمارخواني از جدول و در روش تصوير خواني از نقشه و کروکي استفاده مي شود. لذا در اين تحقيق بانکهاي اطلاعاتي و شبکه هاي کامپيوتري،سازمان آب و سازمان هواشناسي مهمترين ابزار تحقيق مي باشد.
1-8-4: تجزيه و تحليل اطلاعات
براي تجزيه و تحليل اطلاعات ضمن بهره جستن از روش داده هاي آماري هيدرولوژيک و فرمول هاي مربوطه در رابطه با تحقيق موردنظر از روشهاي آماري و کمي استفاده مي شود.

2- مرور منابع و ادبيات تحقيق
2-1: فرآيند بارش
از لحاظ تعريف، بارش (Precipitation)، هر گونه رطوبت متراکمي است که به سطح زمين فرو مي ريزد. بنابراين، فرآيند تراکم بايد قبل از بارندگي صورت گيرد. معمولاً بارندگي، از انواع ابرها مي بارد. اما ممکن است تمام ابرها ايجاد بارندگي نکنند. فقط وقتي قطرات آب، تکه هاي يخ و يا بلورهاي آن آنقدر بزرگ مي شوند که بر نيروهاي شناوري و بالا دهنده ي قطرات آب در هوا فايق آينده بارندگي انجام مي شود.(عليزاده، 1384 : 465)
وقتي مقايسه اي بين اندازه ذرات ابري که باران ازآن مي بارد يا ابري که ايجاد باران نمي کند به عمل مي آيد، متوجه مي شويم فرآيند و يا فرآيندهايي وجود دارند که هنوز شناخته نشده اند. براي مثال، متوسط اندازه يک ذره ابر، که تخمين زده مي شود در مدت 100 ثانيه متراکم شده باشد، 04/0 ميلي متر است، و حداکثر اندازه يک ذره متراکم 2/0 ميلي متر است. به هر حال، قطرات باران معمولي از 5/0 تا 4 ميلي متر تغيير مي کنند. مساله مهم در فيزيک بارندگي اين است که چرا بعضي از ابرها قطراتي به اندازه قطره باران درست مي کنند و ديگر ابرها چنين کاري را نمي کنند. اگرچه تراکم مستقيم سبب ايجاد قطرات بزرگ نمي شود، اما برخورد و هماميزي قطرات با يکديگر قطرات بزرگي ر ابوجود مي آورد. برخورد مکرر، قطراتي با اندازه باران را تشکيل مي دهد. کارآرايي هماميزي که سرعت رشد قطرات آب ر ادر حالت تراکم و هماميزي نشان مي دهد مشخص شده است. پس از اين که اندازه قطرات به 04/0 ميلي متر رسيد، رشد آنها بيشتر به علت هماميزي است تا تراکم. (عليزاده، 1384 : 485)
هنوز اين سوال وجود دارد که چرا هماميزي در بعضي از ابرها اتفاق مي افتد و در بعضي ديگر نه. کمتر از يک حد آستانه (حدود 04/0 ميلي متر) قطرات آن قدر کوچک هستند که بطور مداوم با يکديگر ادغام نمي شوند. اما چرا بعضي از ابرها به اين اندازه مي رسند و بعضي ديگر نمي رسند؟ جواب اين سوال در طبيعت و اندازه هسته هاي تراکم اوليه نهفته است. در مناطق حاره، که بيشتر سطوح آنها اقيانوس است، ذرات درشت نمک در هوا وجود دارد و قطرات باران در اطراف آنها تشکيل مي گردد. اين قطرات سپس با هماميزي درشت تر مي شوند.در عرض هاي جغرافيايي ميانه و زياد، ابرها ان قدر مرتفع هستند که درجه حرارت آنها در زير نقطه انجماد است. در چنين ابرهايي قطرات کوچک آب و بلورهاي يخ به صورت توام وجود دارند. در اين وضعيت چون فشار بخار آب بيشتر از فشار بخار يخ در همان درجه حرارت است لذا چنين به نظر مي رسد که هوا از نظر قطرات آب در حالت اشباع، و از نظر بلورهاي يخ در حالت فوق اشباع است. با توجه به اين که بخار آب بتدريج در اطراف ذرات يخ انباشته مي شود کم کم هوا از حالت اشباع خارج شده و قطرات کوچک آب شروع به تبخير مي کنند. اين عمل آن قدر ادامه پيدا مي کند تا تمام قطرات کوچک آب تبخير شوند و يا آن که بلورهاي يخ به قدري بزرگ شوند که از ابر خارج و به پايين سقوط نمايند. در طي سقوط، گرم و ذوب مي شوند و به عنوان قطرات باران در مي آيند که با هماميزي، درشت و درشت تر مي شوند. اين پديده، که معمولاً در ابرهايي که دماهاي آنها 10- تا 30- درجه سانتي گراد است به خوبي عمل مي کند به نام پديده برژرون (Bergeron) نام گذاري شده است (برژرون دانشمند هواشناسي نروژي است که براي اولين بار اين پديده را توصيف نمود).
2-2: تحريک مصنوعي براي ايجاد بارش
کمبود آب براي مصارف مختلف، بشر را بر آن داشته است تا در مورد بارش مصنوعي دست به مطالعه و آزمايش بزند. اين کار در دو سه دهه قبل شدت ادامه داشت، اما به علت عدم موفقيت، در حال حاضر چندان مورد توجه نمي باشد. در هر حال راه حل هايي که در اين مورد به کار گرفته مي شود به شرح زير است:
2-2-1: استفاده از يخ خشک
تا کنون ديديم که بيشتر ابرها براي ايجاد بارندگي، به قطرات درشت نياز دارند. يکي از فرآيندهاي بزرگ سازي قطرات عبارت است از تبخير قطرات کوچک آب به صورت بلورهاي يخ. براي افزايش رشد بلورهاي يخ، يخ خشک بسيار سرد (دي اکسيد کربن جامد) از هواپيما به داخل ابرهايي که دمايي نزديک نقطه انجماد دارند پاشيده مي شوند. (عليزاده، 1384 : 201) دو اثر بايد اتفاق افتد:
1) هوا بايد آن قدر سرد شود که بلورهاي يخ به قدر کافي در ابرها متراکم شوند
2) آبي که به صورت بلورهاي يخ در مي آيند بايد آن قدر گرماي نهان آزاد کنند که سبب صعود هوا و سرد شدن بي دررو، و در نتيجه تراکم بيشتر، گردد.
2-2-2: استفاده از بلورهاي يدور نقره
روش معمول تر به جاي بارور کردن ابرها با تکه هاي يخ خشک،بارور کردن آنها با بلورهاي کوچک يدور نقره است.در اين روش، يا يدور نقره در روي زمين سوزانيده مي شود تا از طريق هدايت به ابرها برسد و يا اين که از طريق هواپيما در داخل ابر آتش زده مي شود.قبلاً ديديم که ذرات يخ بلورهاي واقعي هستند که شکل بلوري مشخصي دارند.يدور نقره نيز ساختمان بلوري بسيار شبيه يخ دارد.بنابراين بارور کردن ابرها با اين ماده شيميايي تلاشي براي ايجاد بلورهاي يخ و تراکم بيشتر آب است.(عليزاده،1384 : 321)
2-3: ارزيابي بارور کردن ابرها
ارزيابي بارور کردن ابرها بر مقايسه آماري مقدار يا فراواني وقوع بارندگي مورد انتظار و بارندگي پس از بارور کردن بنا شده است. تا اين تاريخ، نتايج اميدوار کننده نبوده است. فقط بارندگي کوهستاني (کوه بارش) به اندازه ده درصد بيشتر از بارندگي طبيعي شده است. در ساير موارد، موفقيت، از اين مقدار هم کمتر بوده است. نتايج متضادي را نيز مي توان با قاطعيت بيشتر عنوان کرد. براي مثال، مه و ابرهاي استراتوس در اثر باروري ابرها اغلب متفرق شده اند. بطور کلي، مي توان نتيجه گرفت که موضوع بارور کردن ابرها نياز به مطالعات و تجارب بيشتري دارد تا سرانجام بتوان با قاطعيت درباره آن اظهار نظر کرد.
2-4: انواع مختلف بارش
تمام فرم هاي بارندگي، بدون توجه به شکل ظاهري آنها، بزور کلي هيدرومتئور (Hydrometeor) ناميده مي شوند. سازمان ملي هواشناسي آمريکا، هيدرومتئورها را به 50 نوع طبقه بندي کرده است که فقط معمولترين آنها در اين جا بررسي مي شود. (مهدوي،1381 : 57)
2-4-1: باران
مسلماً، باران آشناترين فرم بارندگي است. اگرچه تعريف باران ساده است، اما با توجه به توضيحات قبلي، توضيح مبدأ آن مشکل است. بطور مختصر، باران ها، نزولي هستند به فرم قطرات مايع. ابرها منبع باران هستند، گرچه همان طوري که قبلاً گفته شد تمام ابرها باران زا نيستند. باران از تراکم قطرات آب در ابرها، و بزرگ شدن اين قطرات به اندازه اي که بتوانند بر نيروي شناوري هوا فايق آيند نتيجه مي شود. به هر حال، مقدار قابل توجهي از باران، همان برف ذوب شده است، بخصوص در عرض هاي جغرافيايي زياد و يا در طول زمستان در عرض هاي جغرافيايي متوسط. بدون توجه به اندازه قطرات در ابر، وقتي قطرات آب به سطح زمي نزديک ميشوند، دو عامل بر روي اندازه هاي آنها تاثير مي گذارد:
1) ميزان تبخير در طول مدت نزول
2) اثر اصطکاک هوا بر روي قطره سقوط کننده.
در هواي نسبتاً آرام، اصطکاک هوا محدود کننده اندازه قطرات است. اگر در منطقه بارندگي، هوا نيز در حال نزول باشد (که در بعضي قسمت ها رگبارهاي رعد و برق دار وجود دارد)، قطرات بسيار درشتي تشکيل مي شوند. بنابراين، اندازه قطرات باران و شدت بارندگي، تغييرات قابل توجهي دارند. بطور کلي، شرايطي که سبب باران هاي شديد مي شوند کوتاه مدت است، در حالي که بارندگي هاي خفيف و معمولي در اثر شرايط بلند مدت ايجاد مي گردند. پس، در حالت کلي، طول مدت بارندگي نسبت معکوس با شدت آن دارد. باران با شدت بسيار خفيف، شامل قطرات بسيار ريز که به ندرت به زمين مي رسند، باران ريزه (Drizzle) ناميده مي شود. اگر قطرات قبل از رسيدن به زمين تبخير شوند، اين حالت را مه گويند.
2-4-2: برف
وقتي در هواي صعود کننده اي که به دماي زير نقطه انجماد رسيده است تراکم صورت گيرد، به جاي قطرات باران، بلورهاي شش گوش برف تشکيل مي شوند. به خاطر داريم که اگر نقطه شبنم زير صفر درجه سانتي گراد باشد، تراکم در سطح زمين، ايجاد برفک مي کند. بلورهاي برف ممکن است يکي باشند و يا در هم ادغام شده و تشکيل پره برف (Snow flake) با اندازه ها و شکلهاي متفاوت ر ا بدهند. در نتيجه، ادغام بلورهاي شش گوشه برف طرح هاي زيبايي از پره هاي برف تشکيل مي شود. اين مساله ممکن، و کاملاً معمولف است که قسمت پايين يک ابر داراي قطرات آب باشد، و قسمت بالاي آن شامل پره هاي برف شود.
2-4-3: برفابه
برفابه يا باران يخ زده (Sleet) ر اميتوان قطرات منجمد باران دانست. اگر قطرات آبي که از ابر به پايين نزول مي کنند با لايه اي از هوا مواجه شوند که دماي آن در حد انجماد است، به حبه هاي کوچک و سرد يخ تبديل مي گردند. بنابراين، باران يخ زده، مساله وارونگي دما را نشان مي دهد، هر چند در سطح کوچک. دماي داخل ابرها ممکن است بسيار نزديک به نقطه انجماد باشد، و اگر هواي زير ابرها کمي سردتر باشد، باران يخ زده فرم مي گيرد. همچنين، باران يخ زده ممکن است از يخ زدن برف ذوب شده اي که از هواي سرد نزديک زمين مي گذرد تشکيل شود.
2-4-4: تگرگ
تگرگ (Hail) محصول حرکت همرفت شديد هواست که در يک طوفان تندري يافت مي شود و فقط در ارتباط با توفان تندري اتفاق مي افتد. در توفان تندري، هواي عمودي قطرات آب ر اچرخانيده و به بالا و پايين سطح انجماد مي برد. در نتيجه، وقتي قطره آب به ارتفاع بالاي خط انجماد مي رسد يخ مي زند و در اثر ادغام با برف درشت تر مي شود. موقعي که در اثر عبور به بالا و پايين سطح انجماد فرم گرفته اند. (عليجاني و کاوياني، 1371 : 38)
2-4-5: يخ پوشه شفاف
وقتي باران بر روي اشيا يا زميني مي بارد که دماي زير نقطه انجماد دارند، به صورت لايه هاي يخ در مي آيد، که به نام يخ پوشه شفاف (Glaze) گفته مي شود. اگر اين پوشش يخي ضخيم شود، در اثر وزنش اثر تخريبي شديدي در بر خواهد داشت. (عليجاني و کاوياني،1383: 84)
2-4-6: يخ پوشه مات
يخ پوشه مات (Rime) وقتي شکل مي گيرد که اشيايي با دماي زير نقطه انجماد در داخل مه قرار گيرند. در چنيني حالتي، ذرات کوچک مه يخ مي زنند و به سطح سرد جسم مي چسبند. مه يخ زده در سمت رو به باد اشيا، ضخيم تر است، بخصوص وقتي بر روي دکل ها وتيغه هاي وسايلي که در هواي سرد حرکت مي کنند تشکيل مي شوند. يخ پوشه مات همچنين بر روي قسمت هاي جلو هواپيماهايي که در بعضي از انواع ابرها حرکت مي کنند شکل مي گيرد. (عليجاني و کاوياني،1383: 84)
2-5: اندازه گيري بارش
علاوه بر نوع و مدت باران، اندازه گيري مقدار باران نيز مهم است. بسته به عرض جغرافيايي و فصل، تقريباً تمام بارندگي قابل اندازه گيري به صورت برف و باران مي بارد. وسيله ساده اي چون باران سنج و برف سنج در اندازه گيري آنها به کار مي رود. (عليجاني و کاوياني، 1383: 87)
2-5-1: باران سنج
باران سنج بايد در جايي قرار گيرد که مقدار بارندگي را تعيين کند. هيچ گونه مانعي نبايد در نزديکي باران سنج باشد. بايد در جايي گذاشته شود که تاثير باد بر آن زياد نباشد. اگر بر روي يک بلندي قرار داده مي شود حتي الامکان در وسط آن قرار گيرد. در ايستگاه هاي هواشناسي کامل، از باران سنج هاي خودکار کاملتر و پيشرفته استفاده مي شود. (عليجاني و کاوياني،1383 : 87)
در نوعي باران سنج ترازويي (Tipping bucket) ناميده مي شود، ترازويي با دو ظرف کوچک در دو انتهاي يک محور، با پر و خالي شدن ظرف ها، به صورت اهرم عمل ميکند. با هر حرکت ترازو، يک تماس الکتريکي برقرار شده و اعداد بطور خودکار ثبت مي شوند، که معمولاً هر کدام به مقدار 025/0 سانتي متر باران مي باشند. نوع ديگري از باران سنج خودکار، بطور مستقيم وزن آب جمع شده ر ا تعيين مي کند.
2-6: اندازه گيري ارتفاع برف
مي دانيم که يک جرم معين برف، حجمي بيشتر از جرم مساوي آب دارد. بطور متوسط، 10 سانتي متر برف، مساوي يک سانتي متر باران است، يعني نسبت برف به آب 10 به 1 است. در نتيجه، ترجيح داده مي شود که ارتفاع برف به صورت ارتفاع معادل آب آن بيان شود. (عليجاني و کاوياني،1383 : 34)
اگر ارتفاع واقعي برف مورد نظر باشد، بايد در جايي که برف بطور يکنواخت و در سطحي صاف قرار دارد اندازه گيري شود، نه جايي که برف انبوه شده است. براي تعيين آب معادل برف، برفي را که در يک لوله دو سر باز جمع شده، ذوب کرده و سپس در لوله اندازه گيري باران سنج مي ريزند. روش بهتر عبارت است از افزودن يک مقدار معين آب داغ به ظرفي که در آن برف جمع شده است. تفاوت بين آب اضافه شده و آب به دست آمده، عمق آب معادل برف ر انشان مي دهد.

3-
ويژگي هاي جغرافيايي محدوده مورد مطالعه
3-1: موقعيت جغرافيايي و طبيعي شهر بندر انزلي
موقعيت رياضي: شهر بندر انزلي که تنها نقطه شهري شهرستان بندر انزلي مي‌باشد در طول‌هاي جغرافيايي ” 07 ’22 °49 تا” 05 ’33 °49 شرقي و عرض‌هاي جغرافيايي ” 49 ’27 °37 تا ” 44 ’29 °37 شمالي گسترده شده است.
موقعيت نسبي: اين شهر در سرتاسر طول شمالي خود به درياي خزر محدود است و سراسر طول جنوبي آن به مزارع و تالاب انزلي منتهي مي‌شود. همچنين از جهت غرب به دهستان چهار فريضه و از جهت شرق به دهستان ليچارکي حسن‌رود محدود شده است. اين شهر از دو منطقه انزلي (شبه جزيره) و غازيان در باريکه خشکي ميان دريا و تالاب و چندين جزيره و محله تشکيل شده است. شهر بندر انزلي، بزرگترين و اولين بندر در شمال کشور ايران مي‌باشد و فاصله آن تا تهران در حدوده 380 کيلومتر و تا شهر رشت (مرکز استان گيلان) 40 کيلومتر و تا اولين فرودگاه (فرودگاه سردار جنگل رشت) 35 کيلومتر مي‌باشد. موقعيت بندري اين شهر و امکان ارتباط بازرگاني با کشورهاي آسياي ميانه، شرايط ممتازي را براي آن در استان گيلان فراهم آورده است. همچنين در سال‌هاي اخير با احداث منطقه ويژه اقتصادي در اين شهر، توانمندي‌هاي اقتصادي آن در سطح منطقه بسيار افزوده شده است. برخورداري شهر از سواحل زيباي درياي خزر در شمال شهر و برخورداري از جاذبه‌هاي طبيعي و مناظر و چشم‌اندازهاي مفرح در بخش جنوبي شهر يعني تالاب انزلي، اين شهر را به يکي از قطب‌هاي مهم جذب توريست در استان گيلان تبديل کرده است.
وسعت و شکل: سهم مساحت شهر بندر انزلي طبق آمار سال 1385 از مساحت کل شهرستان در حدود 58/30 کيلومتر مربع (مهندسين مشاور نقش جهان پارس، 1388) و با تراکم نسبي 43/22 نفر بوده است. شهر بندر انزلي داراي بافتي خطي است که حول محور ارتباطي رشت- آستارا در طولي معادل 15 کيلومتر و با عرض متوسط 5/2 کيلومتر بر روي سطح زمين گسترش يافته است(نقشه شماره3-1)

نقشه ‏3-1 : موقعيت شهرستان بندر انزلي در کشور و استان

3-1-1: توپوگرافي
بندر انزلي در قسمت شمالي استان گيلان و در محاورت درياچه خزر استقرار دارد و از سطحي هموار برخوردار بوده و اين شهرستان دريا پايين ترين نقطه استان گيلان يعني در ارتفاع 23- متر از سطح آبهاي آزاد قرار گرفته است.يکي از مشخصات مهم توپوگرافي اين منطقه فاصله نسبتاً زياد آن با سرچشمه رودهاست به طور کلي از لحاظ توپوگرافي بندرانزلي از دو قسمت تشکيل شده که عبارتست از :
* نواحي ساحلي
محدوده باريکي است که



قیمت: تومان


پاسخ دهید